دانشگاه یزد کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی 2645-453X 27 68 2026 05 22 The background of Sheikh Mahmoud Shabestari's view on the nature and conditions of thinking in Persian mystical texts before the Gulshan-e-Raz بررسی ماهیت و جایگاه تفکر از دیدگاه شیخ محمود شبستری با تأمل در پیشینه آن در متون فارسی عرفانی 75 103 4184 10.29252/kavosh.2026.22068.3616 FA محمدرضا بحری لاله زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0009-0008-5208-1646 اسدالله واحد استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز 0000-0002-4698-272X ابراهیم رنجبر استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز 0000-0001-9236-7026 میرجلیل اکرمی استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز 0000-0003-3265-8205 Journal Article 2024 09 16 Thinking and its nature and characteristics are among the most important and frequent topics raised in the mystical texts of the Islamic period. They are also among the intellectual-mystical concerns of Iranian mystics and the first question that Hosseini Heravi asked Sheikh Mahmoud Shabestari. This led to the writing of <em>the Gulshan-e-Raz</em>, which is related to thinking and its nature. In this article, the authors emphasize the essential distinction between the definitions of thinking in the two fields of mysticism and philosophy while examining the opinions of Islamic mystics in Persian verse and prose works before <em>the Gulshan-e-Raz</em>. They have shown Shabestari's adherence to the Iranian-Islamic theological and mystical tradition on the subject under discussion. Shabestari's perception of the nature of thinking, as an esoteric journey based on discovery and intuition to achieve truth, is in complete agreement with the mystics before him. He also speaks of abstraction and attraction as the necessary conditions for acquiring correct thinking that is immune to deviation. This view is clearly seen in the works of his predecessors as well. Such agreement of opinions may indicate the distinguished position of <em>the Gulshan-e-Raz</em> and the Azerbaijani mystical school in the convergence of mystical currents of the eighth century. <strong>     تفکر، ماهیت و ویژگی‌های آن از مهم‌ترین و پربسامدترین موضوعات مطرح شده در متون عرفانی اسلامی و از دغدغه‌های فکری - عرفانی عرفای ایرانی است و اولین سوال از سوالات حسینی هروی از شیخ محمود شبستری که موجبات تحریر گلشن راز را فراهم می‌کند، مربوط به تفکر و چیستی آن است. نگارندگان در این مقاله با تاکید بر تمایز ماهوی میان تعریف تفکر در دو حوزه عرفان و فلسفه؛ ضمن بررسی آراء عرفای اسلامی در آثار منظوم و منثور فارسی پیش از گلشن راز، تبعیت شبستری را از سنت کلامی و عرفانی ایرانی </strong><strong>–</strong><strong> اسلامی در موضوع مورد بحث نشان داده‌اند. تلقی شبستری از ماهیت تفکر </strong><strong>–</strong><strong> به عنوان یک سیر باطنی مبتنی بر کشف و شهود برای نیل به حقیقت </strong><strong>–</strong><strong> با عرفای پیش از خود هم‌خوانی کامل دارد. وی همچنین تجرید و جذبه را از شرایط لازم برای تحصیل یک تفکر صحیح و مصون از انحراف معرّفی می­کند که در آثار پیشینیان وی به وضوح دیده می‌شود. این تطابق آراء می‌تواند نشانگر جایگاه ممتاز گلشن راز و مکتب عرفانی آذربایجان در همگرایی جریان‌های عرفانی قرن هشتم باشد.</strong> https://kavoshnameh.yazd.ac.ir/article_4184_84b1c4f6a106ac20d9493a0e9bd36b12.pdf