دانشگاه یزد کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی 2645-453X 27 68 2026 05 22 A Narratological Analysis of Jennī Lu‘bat as an Imaginary Other in Rūzbihān Shīrāzī’s Abhar al-‘Āshiqīn تحلیل روایت‌شناسانۀ داستانک جنی‌لعبت به‌مثابۀ دیگریِ خیالی در عبهرالعاشقین 163 196 4221 10.29252/kavosh.2026.23834.3777 FA حسین طاهری دانش آموخته دکتری رشتة‌ زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شیراز 0000-0002-5412-3407 Journal Article 2025 10 18 This article presents a narratological analysis of the experience of love in <em>Abhar al-‘Āshiqīn</em>, with a special focus on the character Jannī La‘bat and her interactions with the narrator. The study aims to examine how human and divine love are constituted through dialogue, erotic desire, the lover’s rejection, and ultimately the formation of reciprocal love. The analysis is grounded in four theoretical frameworks: Gérard Genette (narrative structure), Tzvetan Todorov (narrative pattern and crisis–resolution), Paul Ricoeur (hermeneutics and living metaphor), and Mieke Bal (narrative semiotics). Findings show that the narrative, moving from the narrator’s initial encounter with Jannī La‘bat to the production of <em>Abhar al-‘Āshiqīn</em>, exhibits a multilayered and interwoven structure encompassing temporal, focal, semantic, and semiotic dimensions. The lover’s desire and Jannī La‘bat’s refusal function as a crucial narrative tension, enabling the development of reciprocal love and the creation of a meaningful text. Through this process, Jannī La‘bat’s role evolves from the object of desire to an agent of meaning, guiding the narrative toward the synthesis of human and divine love. This progression reveals the complexity of character interactions, the transformation of the narrative from individual experience to shared experience, and the role of dialogue and trial in consolidating meaning and narrative structure, allowing for a multilayered reading and reflection on the concepts of love and spirituality.<br />  <strong>این پژوهش به تحلیل روایت‌شناسانۀ </strong><strong>پیش‌درآمد</strong><strong> کتاب <em>عبهرالعاشقین</em> روزبهان بقلی شیرازی یعنی روایت «جنی‌لعبت» می‌پردازد و می‌کوشد آن را هم در مقام متنی عرفانی و هم به‌مثابۀ روایتی ادبی و ساخت‌مند بررسی کند. مسألۀ اصلی آن است که چگونه می‌توان با تکیه بر نظریه‌های روایت‌شناسی معاصر، ساختار روایی و نقش شخصیت لعبت را در شکل‌دهی به فرایند داستانی تحلیل کرد. روش پژوهش بر پایۀ رویکرد تحلیلی-ترکیبی است و درکنار خوانش باختینی، از چهار دستگاه نظری ژرار ژنت</strong>(<strong>G<em>é</em>rard Genette)</strong><strong>،</strong><strong> </strong><strong>تزوتان تودورو</strong><strong>ف</strong>(<strong>Tzvetan Todorov</strong><strong>)</strong><strong>،</strong><strong> پل ریکور</strong> (<strong>Paul Ricoeur) </strong><strong>و میکه بال</strong> (<strong>Mieke Bal)</strong><strong> بهره می‌گیرد تا از خلال آن، واحدهای روایی این بخش از متن روشن شود.</strong><strong> </strong><strong>در سطح روش، روایت به چهار واحد اصلی_ مواجهه، آغاز مکالمه، تمنای عاشقانه و تشکیل عشق دوسویه_ تقسیم و هر واحد بر اساس مبانی نظری نام‌برده تحلیل می‌شود. از منظر ژنت، سطوح سه‌گانۀ روایت (داستان، روایت و گفتمان روایی) و مقوله‌هایی چون تمرکز درونی و زمان‌مندی به‌کار گرفته می‌شود. از دید تودوروف، الگوی گسست و بازگشت به تعادل در ساختار این متن بازشناسی می‌شود. در چشم‌انداز ریکور، سه‌گانۀ میمسیس (پیش‌پیکربندی، پیکربندی، بازپیکربندی) ابزار فهم فرایند تفسیر این متن و تبدیل تجربه به روایت است و سرانجام با تکیه بر میکه بال، تمایز میان فابولا، داستان و متن امکان تحلیل کارکرد شخصیت‌ها به‌عنوان فاعل، مفعول یا ضدفاعل فراهم می‌آید.</strong><strong> </strong><strong>بررسی انجام­شده نشان می‌دهد که لعبت در مقام «دیگریِ خیالی» عنصری منفعل نیست، بلکه نیرویی کنش‌مند در روایت است که همزمان میل را برمی‌انگیزد و بر آن محدودیت می‌گذارد. این دوگانگی، گفتمان روایت را به جلو می‌راند و امکان تکوین کتاب را در قالب شرح عشق فراهم می‌</strong><strong>کند</strong><strong>. درنهایت، نتیجۀ پژوهش تأکید دارد بر این‌که خوانش روایت‌شناسانۀ <em>عبهرالعاشقین</em> ظرفیت‌های تازه‌ای را در بازفهمی متون عرفانی آشکار می‌کند که قبلاً اغلب تنها در افق زبانی و معنوی تحلیل می‌شده‌اند، اما در ساختار روایی نیز حامل لایه‌های پیچیده و نظام‌مند هستند.</strong> https://kavoshnameh.yazd.ac.ir/article_4221_136eb1d004a54bac7569993c8084cbf4.pdf