الهام از نقاشی در شعر معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد، گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.

10.29252/kavosh.2026.23284.3714

چکیده

پیوند دو سویه شعر و نقاشی، پیوندی دیرینه است. در این پژوهش با شیوه­ای توصیفی، تحلیلی و تطبیقی شعر «تصویر» از امیری فیروزکوهی و شعر «هزاره دوم آهوی کوهی» از شفیعی کدکنی که الهام گرفته از نقاشی هستند، مقایسه شده ­اند. اگرچه هر دو شعر از نقاشی الهام گرفته ­اند؛ اما زمان سرودن هر شعر، تفاوت در موضوع نقاشی­ ها، سلیقه و دغدغه متفاوت دو شاعر، موجب شکل ­گیری دو قطعه شعر متفاوت شده است. امیری در قالب و نگاه سنتی، به انسان و اجتماع انسانی توجه کرده و در مقایسه­ ای شاعرانه بین انسان و تصویر، ناامیدانه تصویر بی­ جان را بر انسان برتری می­ دهد و آرامش را در مرگ جست و جو می­ کند. اما شفیعی در قالب و نگاه امروزی، شکوه ایران تاریخی و اسطوره ­ای را به یاد می ­آورد و با برشمردن غم­ ها و شادی­ هایی که بر این سرزمین گذشته با لحنی سراسر عاطفی به تهییج مخاطب می ­پردازد تا شاید برای احیای شکوه از دست رفته گامی بردارد. لحن حماسی و عاطفی شاعر، امید به آینده را بشارت می­ دهد. از این رو سرچشمه الهامی تقریباً مشابه در سایه دو نگاه متفاوت، دو مسیر متفاوت مرگ و زندگی را نشانه رفته و دو قطعه شعر گوناگون را آفریده است. انعکاس فردیت دو شاعر، نکته ­ای است که در مقایسه دو شعر خودنمایی می­ کند و یکی از ویژگی­ های شعر معاصر را آشکار می­ سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Inspiration from painting in the contemporary poetry

نویسنده [English]

  • Yahya Kardgar
Professor, Department of Persian Language and Literature, Qom University, Qom, Iran.
چکیده [English]

The two-sided connection between poetry and painting is a long-standing one. In this research, with a descriptive-analytical and comparative method, Amiri Firouzkouhi's poem "Image" and Shafiei Kadkani's poem "Second Millennium of Mountain gazelle", which are inspired by painting, have been compared. Although both poems are inspired by paintings, at the time of writing the poem, the difference in the subject of the paintings and the different tastes and concerns of the two poets resulted in the formation of two different pieces of poetry. Amiri, in a traditional form and view, pays attention to human beings and human society. Also, in a poetic comparison between man and image, he hopelessly prefers the inanimate image over the human and searches for peace in death. In today's form and look, however, Shafiei remembers the glory of historical and mythical Iran, and, by enumerating the sorrows and joys that happened in this land, he excites the audience with a completely emotional tone, perhaps to revive the lost glory. The poet's epic and emotional tone heralds hope for the future. Therefore, an almost similar source of inspiration has marked the two different paths of life and death in the shadow of two different views and has formed two different pieces of poetry.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Poetry and painting
  • Amiri Firouzkouhi
  • Image poetry
  • Shafiei Kadkani
  • The poem of the second millennium of Mountain Gazelle

مراجع

  1. الف) کتاب‌ها

    1. امیری فیروزکوهی (1369). دیوان امیری فیروزکوهی، به کوشش امیر بانو امیری فیروزکوهی(مصفّا)، چاپ دوم، تهران: سخن.
    2. افلاطون. (1398). دوره آثار افلاطون، ترجمه محمد حسن لطفی و رضا کاویانی، چاپ چهارم، تهران: خوارزمی.
    3. پورنامداریان، تقی. (1377). خانه­ ام ابری است، تهران: سروش.
    4. جورکش، شاپور. (1385). بوطیقای شعر نو، چاپ دوم، تهران: ققنوس.
    5. حافظ شیرازی.(1320). دیوان خواجه شمس ­الدّین محمّد حافظ شیرازی، به اهتمام محمّد قزوینی و قاسم غنی، تهران: زوّار.
    6. زرین کوب، عبدالحسین. (1369الف). ارسطو و فن شعر، چاپ دوم، تهران: امیر کبیر.
    7. __________________(1369ب). نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: امیر کبیر.
    8. سعدی. (1377). گلستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چاپ پنجم، تهران: خوارزمی.
    9. سیّد حسینی، رضا. (1376). مکتب­ های ادبی، چاپ یازدهم، تهران: نگاه.
    10. شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1372). صور خیال در شعر فارسی، چاپ پنجم، تهران: آگاه.
    11. ________________ (1384). نوشته بر دریا، تهران: سخن.
    12. ________________ (1382). هزارۀ دوم آهوی کوهی، چاپ سوم، تهران: سخن.
    13. صائب تبریزی. (1373). دیوان صائب تبریزی، به کوشش محمد قهرمان، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.
    14. عباسی، حبیب الله. (1378). سفرنامۀ باران، تهران: نشر روزگار.
    15. فتوحی، محمود. (1385). نقد ادبی در سبک هندی، تهران: سخن.
    16. نیما یوشیج. (1375). مجموعه کامل اشعار نیما یوشیج، تدوین سیروس طاهباز، چاپ چهارم، تهران: نگاه.
    17. یوسفی، غلامحسین. (1374). چشمه روشن، چاپ ششم، تهران: علمی.

    ب) مقالات

    1. اسماعیلی، مراد. (1401). «تحلیل تطبیقی شعر و نقاشی عصر صفوی با تکیه بر آرای هنری رماک»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره64، صص51-81.
    2. انوشیروانی، علی­رضا و لاله آتشی. (1391). «تحلیل تطبیقی و بینارشته ­ای شعر و نقاشی در آثار سهراب»، جستارهای زبانی، دورۀ 13، شماره1، صص 1-24.
    3. پورنامداریان، تقی. (1378). «سیری در هزارۀ دوم آهوی کوهی»، سفرنامۀ باران، به کوشش حبیب الله عباسی، تهران: روزگار، صص111-136.
    4. پیروز، غلامرضا و احمد خلیلی. (1394). «تحلیل ساختاری شعر هزاره دوم آهوی کوهی»، نشریه ادبیات معاصر، دوره5، شماره3، صص21-44.
    5. خاتون­آبادی، افسانه. (1390). «شعر و نقاشی در دوران قاجار؛ چالش سنت و مدرنیته»، ادبیات پارسی معاصر، سال یکم، شماره دوم، صص 39-55.
    6. رفیعی راد، رضا. (1401). «اشکال حضور زبان و ادب فارسی در فرایند تولید نگاره ­ها در نقاشی ایران»، رهپویه حکمت هنر، پیاپی1، صص 97-103.
    7. زهره ­وند، سعید و مرضیه مسعودی. (1392). «نشانه­ های کیهانی در شعر و نقاشی سهراب سپهری»، جستارهای ادبی، شماره18، صص125-158.
    8. سرّامی، قدمعلی. (1378). «نگاهی به هزارۀ دوم آهوی کوهی»، سفرنامۀ باران، به کوشش حبیب الله عباسی، تهران: روزگار، صص162-169.
    9. محمدی وکیل، مینا. (1388). «نقد معناشناختی در مطالعه تطبیقی ادبیات و نقاشی با تکیه بر داستان لیلی و مجنون»، جلوه هنر، سال یکم، شماره2، صص 25-38.
    10. موحّدی، محمدرضا. (1378). «هزارۀ دوم آهوی کوهی»، سفرنامۀ باران، به کوشش حبیب الله عباسی، تهران: روزگار، صص295-299.
    11. مولوی نافچی، اصغر و حسین شمس ­آبادی. (1392). «پیوند میان شعر و هنر نقاشی»، مطالعات ادبیات تطبیقی، پیاپی27، صص 155-170.

    ج) سایر منابع

    1. قورچیان، کیومرث. (1401). «هر شعر ناب می­تواند منبع الهام نقاشان باشد»، ایبنا، شنبه، 4تیر

      ibna. Ir/news/281596/

     

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار