نقد روانکاوانه رمان «ملکوت» بهرام صادقی با رویکرد تحلیل رفتار متقابل اریک برن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

10.29252/kavosh.2026.24337.3820

چکیده

داستان بلند ملکوت بهرام صادقی، با  بهره‌گیری از گفت‌وگوهای چندلایه، شخصیت‌های پیچیده و تناقض‌ها، ظرفیت تحلیل سازوکارهای روان‌شناختی را داراست. پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی شکل‌گیری تناقض‌های رفتاری شخصیت‌ها در سایه «بازی‌»ها و تبیین و آشکارسازی لایه­ های پنهان شخصیت، بر اساس نظریه «تحلیل رفتار متقابل» انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش این است که «بازی»‌ها چگونه از طریق جابه‌جایی حالت‌های نفسانی و شکل‌گیری تبادل­ های مکمل، متقاطع و نهفته، فاصله میان رفتار آشکار و انگیزه‌های پنهان شخصیت‌ را آشکار می‌کند. پژوهش حاضر به روش تحلیلی- توصیفی انجام شده و گفت‌وگوها، کنش‌ها و تعاملات شخصیت‌های اصلی به‌عنوان داده‌های پژوهش در نظر گرفته شده است. یافته‌ها پژوهش حاکی از آن است که، « بازی‌»ها در ملکوت عمدتاً از جابه‌جایی حالت‌های نفسانی و تبادل­های نهفته پدید می‌آیند و از طریق پیام‌های پنهان، نوازش‌های روانی و الگوهای رفتاری تکرارشونده، روابط شخصیت‌ها را هدایت می‌کنند. این «بازی»‌ها در تناقض‌های رفتاری چون دیگرکشی و زندگی بخشی دکتر حاتم، انتقام و دوستی ظاهری در م.ل و خیانت و عشق ساقی نمود می‌یابند و نشان می‌دهند، رفتار آشکار شخصیت‌ها همواره باانگیزه‌های درونی آنان هم‌خوان نیست. در نتیجه، «بازی»‌های روانی صرفاً الگویی برای تعامل شخصیت‌ها نیستند؛ بلکه به سازوکاری برای آشکارسازی «فاصله» میان‌کنش بیرونی و انگیزه درونی و فهم لایه‌های پنهان شخصیت به شمار می‌روند. این یافته‌ها امکان بازخوانی تناقض‌های شخصیت‌های ملکوت را از رهگذر رابطه میان حالت‌های نفسانی، تبادل‌ها و انگیزه‌های پنهان فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of “Games” and Ego States in Bahram Sadeghi’s Novel Malakut Based on Eric Berne’s Transactional Analysis Approach

نویسندگان [English]

  • Elham momeni 1
  • mahboobeh mobasheri 2
  • majid houshangi 3
1 PhD student in Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Bahram Sadeghi’s novella Malakut (The Celestial Realm), with its multilayered dialogues, complex characters, and behavioral contradictions, offers significant potential for analyzing psychological mechanisms. This study examines how behavioral contradictions among characters emerge through “games” and seeks to reveal the hidden layers of personality based on Eric Berne’s Transactional Analysis (TA) theory. The central research question is how “games,” through shifts in ego states and the formation of complementary, crossed, and ulterior transactions, expose the gap between characters’ overt behavior and their covert motives. Employing a descriptive-analytical method, the study analyzes dialogues, actions, and interactions of the main characters as primary data. Findings indicate that “games” in Malakut primarily arise from shifts in ego states and ulterior transactions, guiding interpersonal relationships through covert messages, psychological strokes, and repetitive behavioral patterns. These “games” manifest in behavioral contradictions such as Dr. Hatem’s duality of killing and giving life, M.L.’s oscillation between revenge and apparent friendship, and the Saqi’s interplay of betrayal and love, demonstrating that characters’ overt behaviors do not always align with their inner motives. Consequently, psychological “games” are not merely patterns of interaction but function as mechanisms that reveal the discrepancy between external conduct and internal motivation, thereby uncovering hidden personality layers. These findings enable a reinterpretation of character contradictions in Malakut through the interplay of ego states, transactions, and covert motives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contemporary Fiction
  • Bahram Sadeghi. Malakut. Transactional Analysis. Eric Berne. Psychological Games

مراجع

  1. الف) کتاب‌ها

    1. استینر، کلود (1401)، پیشنویس‌های زندگی در تحلیل رفتار متقابل، تهران: آویسا.
    2. اصلانی، محمدرضا (1400)، بازمانده‌های غریبی آشنا، تهران: نیلوفر
    3. براون، میشل (1398)، راهنمای کامل تحلیل رفتار متقابل، ترجمه: منصور بهرامی، تهران: نسل نو اندیش.
    4. برن، اریک (1401الف)، تحلیل رفتار متقابل به همراه متن کامل بازی‌ها، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ نوزدهم، تهران: نشر نو.

    5.----------- (1401ب)، بازی‌ها، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ سی و دوم، تهران: ذهن آویز.

    1. ---------- (1403)، بعد از سلام چه می گویید؟، ترجمه مهدی قراچه داغی، تهران :پیکان.
    2. بهرامی، منصور (1385)، مفاهیم تحلیل رفتار متقابل، تهران: خط هنر.
    3. جونز، ون و یان استوارت (1401)، تحلیل رفتار متقابل: روش‌های نوین در روان شناسی، مترجم: بهمن دادگستر، تهران: دایره.
    4. سیاسی، علی اکبر(1401)، نظریه‌های شخصیت یا مکاتب روان شناسی، چاپ نوزدهم، تهران: دانشگاه تهران موسسه انتشارات.
    5. صادقی، بهرام (1399)، ملکوت، تهران: معین.
    6. غیاثی، محمد (1386)، تأویل ملکوت، تهران: نیلوفر.
    7. غیاثی، محمدتقی (1382)، نقد روان شناختی متن ادبی، تهران: موسسه انتشارات نگاه.
    8. فیروزبخت، مهرداد (1401)، برن بنیانگذار تحلیل رفتار متقابل، چاپ چهارم، تهران: دانژه.
    9. محمودی، حسن (1377)، خون آبی بر زمین نمناک، تهران: انتشارات آسا.
    10. مدرسی، تقی (1351)، یکلیا و تنهایی او، تهران: نیل.
    11. مهدی‌پور عمرانی، روح‌الله (1386)، مسافری غریب و حیران؛ نقد و بررسی داستانهای بهرام صادقی، تهران: نشر روزگار.
    12. هریس. تامس. ای (1401)، وضعیت آخر، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ چهل و پنجم، تهران: نشر نو.
    13. هریس، امی و تامس. ای هریس (1401)، ماندن در وضعیت آخر، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ سی و چهارم، تهران: نشر نو.

    ب)مقالات

    1. بشیری، سینا، قدرت الله طاهری (1402)، «زیبایی شناسی مرگ در رمان ملکوت بهرام صادقی»، زبان و ادبیات فارسی، شماره 94، صص 33-59.
    2. حجاجی، عزیز، حسین زری فام (1394)، «نقد روان‌شناختی داستان موسی و شبان از دیدگاه نظریه اریک برن»، پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناختی، شماره 1، پیاپی 21، صص 11-32.
    3. زری فام، حسین و همکاران (1394)، «تحلیل رفتار متقابل جنبه بالغ و والد در شخصیت های داستانی مثنوی بر اساس نظریات اریک برن»، پژوهش نامه نقد ادبی و بلاغت، صص 133-152.
    4. رضی، احمد، سمیه حاجتی (1391)، «تحلیل رفتار متقابل شخصیت‌ها در داستان شیر و گاو از کلیله‌ودمنه»، مجله متن شناسی ادب فارسی، دوره: 4، شماره 1 ، صص 39-56.
    5. روزبه، محمدرضا؛ سودابه کشاورزی (1394)، «نشانه های سوررئالیستی در رمان ملکوت اثر بهرام صادقی»، مجموعه مقالات دهمین همایش ترویج زبان و ادب فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، ص 371-381.
    6. صنعتی، محمد (1377)، ‌‌«بامرگ، به ستیزمرگ»، در: خون‌آبی‌برزمین‌نمناک، به‌همت‌ حسن‌محمودی، تهران: آسا، صص 199-222.
    7. طالبیان، یحیی و همکاران (1399)، «مولفه‌های معناباختگی در ملکوت بهرام صادقی»، متن‌پژوهی، دوره 24، شماره86، صص 7-28
    8. طاهری، قدرت الله و فاطمه اسمعیلی نیا. (1392)، «معناباختگی در مجموعه داستان سنگر و قمقمه‌های خالی»، پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، سال 3، ش 1(پیاپی 11)، صص 137-170.
    9. طبیب زاده قمصری، امید (1403)، « بشارت به عذاب الیم: نقدی پسامدرنیستی بر رمان ملکوت بهرام صادقی»، نقد ادبی، شماره 66، صص 157-196.
    10. عمران نژاد، نسرین و همکاران (1399)، «بازی‌های پدریان و پسریان در تاریخ بیهقی بر اساس نظریه بازی‌های اریک برن»، فصلنامه علمی‌و پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، سال دوازدهم ، شماره 43، صص 67 ـ 90.
    11. هاشمی، رقیه و تقی پورنامداریان (1390)، «تحلیل داستان ملکوت با تکیه بر مکتب روان تحلیلی»، فصلنامه علمی‌پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، سال چهارم، شماره 10، صص 17-38.
    12. هوشنگی، مجید و طاهره مددیان پاک (1401)، «بررسی روان‌کاوانه شخصیت‌های زال، کیکاووس و رستم با رویکرد تحلیل رفتار متقابل»، مطالعات بین‌رشته‌ای ادبیات، هنر و علوم‌انسانی، سال دوم، شماره اول، صص 73-98.
    13. واعظ، روزا و ساره زیرک (1400)، «تحلیل رفتار متقابل در داستان رستم و اسفندیار بر اساس نظریه اریک برن»، پژوهش‌نامه ادب حماسی، سال هفدهم، شماره اول، پیاپی 31، صص 302-275.

    ج) منابع لاتین

     

    1.Caroline,Martin(2011). Transactional analysis: A method of analyzing communication, published in: British Journal of Midwifery,2011,v. 19,n. 9,p. 587

    2.Florencia D. Co, Larisa D. Co, Karavaitseva, (2023). Narrative Semiotics Transactional Analysis as methods of Deep Interpretation of fiction, Psychology and Mental Health Care, 7(1): DOI:10.31579/2637-8892/206

    3.Harris TA(2004). I’m OK,You’ re OK:A Practical Guide to Transactional Analysis. Harper Paperbacks,New Yoek NY

    4.Harris TA(1995). Staying Ok, Arrow Books Ltd, London

    5.Kraczla, M. (2021). Dominant Ego States in Transactional Analysis in the Context of Managers’ Stress Coping Strategies. European Research Studies Journal, 24(Special Issue 2 - Part 2), 421–434. Retrieved from https://ersj. eu

    6.Spitz,R(1945). HOSPILISM: Genesis of Psychiatric Conditiions in Early Childhood,Psychoanalytic stydy of child,1: 53-74

     

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار